Wie was Oda Uraku? Rikyū’s leerling en de theemeester achter Jo-an

Oda Uraku was een krijger en theemeester die bij Sen no Rikyū studeerde. Zijn bekendste bewaard gebleven werk is Jo-an, een kleine theeruimte uit 1618 die nu als Nationale Schat wordt beschermd.

Hij was ook de jongere broer van Oda Nobunaga. Zijn leven verbindt de machtige heersers die thee in de zestiende eeuw steunden met de verschillende krijgerstradities die daarna ontstonden.

Oda Nagamasu, Uraku en Urakusai

Uraku (織田有楽, 1547–1621) werd geboren als Oda Nagamasu in de Oda-familie van Owari. Omotesenke noemt hem Nobunaga’s jongere broer. Uraku en Urakusai zijn de namen waarmee zijn latere leven als theemeester vooral verbonden is.

Thee leren van Rikyū

Volgens de woordenlijst van Omotesenke leerde Uraku chanoyu, de Japanse theebeoefening, van Sen no Rikyū. Hij behoorde tot de bredere kring van krijger-leerlingen, met onder anderen Gamō Ujisato, Takayama Ukon, Hosokawa Sansai en Furuta Oribe.

Was hij een van de zeven leerlingen?

Sommige bronnen rekenen hem erbij, andere niet. De Rikyū Shichitetsu zijn de traditionele groep van zeven krijger-leerlingen van Rikyū.

Omotesenke’s standaardlijst noemt Furuta Oribe als zevende, maar vermeldt ook dat sommige documenten Uraku in zijn plaats noemen. Dat verschil gaat over de geschiedenis van de lijst, niet over een eenvoudig ja of nee op de vraag of Uraku bij Rikyū studeerde.

Jo-an: de theeruimte die hij naliet

Jo-an (如庵) is de theeruimte die het sterkst met Uraku verbonden is. Omotesenke dateert de bouw op 1618, bij Shōden-in op het terrein van Kennin-ji in Kyoto.

De ruimte staat nu in Urakuen in Inuyama, Aichi. De officiële website vertelt dat ze daar in de twintigste eeuw naartoe is verplaatst en noemt haar een van drie bewaarde theeruimtes met de status Nationale Schat.

Wat maakt de ruimte bijzonder?

Urakuen wijst op het Uraku-mado-raam, schuine wanden en de indeling rond de centrale paal. Zo kunnen we Uraku’s smaak bestuderen in een bewaarde ruimte, in plaats van alleen in beschrijvingen.

Jo-an is niet gewoon een kopie van Rikyū’s Taian. Beide horen bij de geschiedenis van kleine theeruimtes, maar Jo-an heeft eigen verhoudingen, ramen en een eigen indeling.

De Uraku-traditie

Omotesenke noemt Uraku de stichter van Uraku-ryū, de Uraku-stijl. In de beschrijving van samuraithee uit de vroege Edo-periode staat die naast de stijlen Sansai, Enshū, Sōwa en Sekishū.

Uraku leefde tot 1621, in de Tokugawa-periode. Hij had in de zestiende eeuw bij Rikyū geleerd en droeg die kennis over toen verschillende krijgersfamilies hun eigen theetradities ontwikkelden.

Onze gids over daimyō-thee beschrijft die bredere geschiedenis. Het gaat niet om één uniforme school: de tradities kregen verschillende vormen.

Uraku, Oribe en Enshū

Uraku en Furuta Oribe studeerden beiden bij Rikyū, maar worden om andere dingen herinnerd. Oribe staat bekend om bewust vervormde keramiek en gedurfde ontwerpen. Uraku is vooral verbonden met zijn theetraditie en Jo-an.

Kobori Enshū hoort bij de volgende generatie. Hij werd bekend om kirei-sabi, een benadering die terughoudendheid met elegantie verbindt, en om architectuur en tuinen.

Uraku kwam eerder. Hij droeg Rikyū’s onderwijs vanuit de politieke wereld van de zestiende eeuw over aan de nieuwe krijgerstheetradities van de zeventiende. Jo-an geeft dat verhaal een ruimte die we nog kunnen bestuderen.

Bronnen en verder lezen

• Omotesenke — Oda Uraku
• Omotesenke — Rikyū Shichitetsu en verschillen tussen lijsten
• Urakuen — Oda Uraku en Jo-an
• Urakuen — theeruimte Jo-an, Nationale Schat

Headerbeeld: vroeg-Edo-portret van Oda Nagamasu (Urakusai), onbekende kunstenaar, collectie Shōden Eigen-in; publieke-domeinreproductie via Wikimedia Commons.